یَزد مرکز
و مرکز منطقه وسیع و باستانی و کویری ای با همین نام در کشور ایران است و در فاصله ۶۷۷ کیلومتری جنوب شرق قرار دارد. جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران برابر با ۴۲۳٬۰۰۶ نفر بودهاست.یزد به شهر
معروف است. به «دارالعباده»، «شهر دوچرخهها»، «شهر شیرینی»، «شهر قنات و قنوت و قناعت» و «شهر آتش و آفتاب» و ... نیز شهرت دارد. ، ، (مدرسه ضیاییه)، ، ، برج و باروی شهر، خانههای قدیمی چون و و و و و و ...، دخمههای زرتشتیان، ، بازارهای قدیمی چون و و ...، آب انبارهای فراوان چون آب انبار شش بادگیری و رستم گیو و ... و و بالاخره قلعهها، کاروانسراها، تکیهها، مساجد، پیرانگاهها، قناتها، کوچهها، ساباطها، حمامها، و تمام سطح بافت تاریخی شهر یزد از اماکن دیدنی شهر است.پیشینه تاریخی یزد
برخی از مورخان بنای اولیّهٔ شهر یزد را به زمان اسکندر مقدونی نسبت میدهند که وی زندانی ساخته و نام آن را چنین نهادهاست و به اعتقاد عدهای دیگر از تاریخ نویسان در دورهٔ ساسانیان به فرمان یزد گرد اول (۴۲۱-۳۳۹ م) در این محل شهری بنام «یزدانگرد» بنا گردیدهاست. نام یزد از همین عنوان گرفته شدهاست و به معنی مقدس، فرخنده و در خور آفرین میباشد. ولیکن یافتههای باستانشناسی و منابع مختلف نشان میدهد حداقل پیشنیه آن به چندین هزار سال میرسد و در زمان مادها از شهرهای جنوبی و مرزی ماد بودهاست و در زمان هخامنشیان چهارراه مهم کشور بوده و دو شاهرا باستانی ایرانی قدیم در این نقطه با هم تقاطع داشتهاند.
نام گزاری
واژه هایی که در
، ها، ها و دیگر مدارک تاریخی مربوط به پیش از ، و و نیز پیش از ورود تا دوران کنونی به یزد داده شده است عبارتند از :الف : آتشکده یزدان – ایز - ایزاطیخه – ایزدیس – ایساتیس – ایستخای
ک : کت – کتروا - کته – کث – کثه – که – کهثه
گ : گث – گبست
د: دارالسیاده – داراشیعه – داراالعباده – دارالمومنین
ش : شهر ایزد
ی : یزجی – یزد – یزدان شهر – یزدان گرد – یست – یسدی – یسن – یکس
واژه « یزش » به معنای ستایش و نیایش در زبان پارسی میانه است .
واژه « یزدان » یا « یزتان » نیز می باشد که معنای پاک، مقدس، فرخنده و در خور آفرین است به معنی ذات خدا است . یعنی آفریننده خوبی ها، پاکی ها و شهر خداست و این آخرین نامی است که در دوران ساسانیان بدان خوانده شده است .
ایساتیس یا « فرافر» عیناٌ شهر کنونی نبوده بلکه شش فرسنگ بالاتر از این شهر به سمت فرافر « هرفته » در دامنه کوه
قرار داشت و شاید ایساتیس همان است که در جغرافیای بطلمیوس به نام « ایستیخای » در بیابان کارمانیا « کرمان » از آن یاد شده است . ایساتیس در آثار جغرافیایی پیش به گونه « ایزا طیخه » به معنی یزد هم آمده است .کثه که بیشتر کتب نام یزد را بدان خوانده اند.
در كتاب كه در قرن ششم هجري تاليف شده نام اصلي يزد را «كثه» ناميده و احمد بن حسين بن علي كاتب نيز در قرن نهم در كتاب تاريخ يزد نام «كثه» را تاييد نموده که معنی شهر کوچک است زیرا در این واژه به معنای کوچک است زیرا کثه در مقایسه با ایساتیس که شهر بزرگی بود در حومه یزد قرار داشته و کوچک بوده است . اصطخری درباره یزد می گوید :« کثه مرکز یزد، شهری است درحاشیه دارای هوای خوب ودرعین حال واجد آسایش وتنعم شهر های بزرگ است » .درزمان
به فرمان در این محل شهری بناشد که آن را « یزدان گرد » نام نهادند و یزد گرد شهر را به دختر خود هدیه داد. واژه یزد نامی است باستانی که ریشه در « یشت » یا « یزت » و « یسن » داردبا مفاهیمی چون ستایش، نیایش، پرستش، ایزد و... که یکی از فصول پنجگانه هم با یکی از این نامها یعنی یشت خوانده شده است .بعداز آمدن اسلام وگرایش مردم یزد به دین اسلام عنوان دارالعباده یادرالعباده به این شهر داده شد . زیرا علاء الدوله کالنجار از ملکشاه سلجوقی تقاضای حکومت یزد را کرده بود تادرآن جا به عبادت بپردازد.
مورخ یزدی قرن نهم هجری قمری نوشته است که: «در سال ۵۰۴ هجری قمری حکومت یزد را به علاء الدوله کالنجار واگذار کرد و آن را دارالعباده نامید.مهمترین اماکن تاریخی
درقرن 6.ق به دستور گردشاسب از نوادگان
، ساخته شده وبنای اصلی مسجد کنونی از آثار « » است. بی نظیر ایرانی در ، ، صحن و های برافراشته آن جلوه گر است.محمدتقی خان مشهوربه خان بزرگ که سلسه خان های یزد درزمان
بود ابتدا، بانام دولت آباد به وجود آورد وپس از آن، عمارت «باغ دولت آباد» رادرامتداد آن احداث کرد.این ساختمان، محل اقامت این حاکم مقتدر نیز بود.این مجموعه یکی از آثار
است.میدان خان با مغازه های اطراف خودراهی به بازار قیصریه، بازار دارد.که این مجموعه شامل حمام ومدرسه وبازار دارد.در پانزده کیلومتری جنوب شرقی یزد، بربلندای کوهی رسوبی و کم ارتفاع به نام کوه دخمه، دو عمارت سنگی گرد برج مانند با فضای میان تهی قرار دارد که به دخمه یا دادگاه
مشهور است. در دامنه گوشه شمالی این کوه، تعدادی عمارت خشت و گلی، آجری، سنگی و یا ترکیبی از هر سه، مجهز به امکانات رفاهی زمان خود- معروف به خیله- دیده می شود. قدیمی ترین آثار این محوطه، ها و دخمه های ضلع غربی است که به دوران تعلق دارند. دخمه محلی است که زرتشتیان از دیر باز تا حدود چهل سال پیش، اموات خود را طبق اصول، فرهنگ و آداب و سنن مذهبی خود و طی انجام مراسم ویژه در آن می نهادند تا طعمه های کوه های اطراف شوند. وسط فضای میان تهی دخمه چاهی وجود دارد که به "استودان" معروف است و استخوان های به جای مانده از اجساد را داخل آن می ریختند. پس از مدتی و طی مراسمی خاص، محوطه داخل دخمه جارو و ضد عفونی می شد و بار دیگر دخمه یادشده مورد استفاده قرار می گرفت. در حقیقت محوطه داخلی دخمه ها مانند گورستانی بود که چندین بار از آن استفاده می شد. از دیگر دخمه های این استان می توان به دخمه چم (روستای چم، شهرستان )، دخمه فیروزآباد (شهرستان یزد) و دخمه اشاره کرد.آتشی که درون این آتشکده می سوزد بیش از ۱۵۰۰ سال است که روشن ماندهاست. این آتش فروزهای است از آتش
در که به یزد آورده شد و نزدیک به ۷۰۰ سال در آنجا روشن نگه داشته شد و سپس در سال ۵۲۲ از عقدا به اردکان برده شد و نزدیک به ۳۰۰ سال نیز در اردکان یزد بود و در سال ۸۵۲ از اردکان به این شهر برده شد. نخست در محلهای به نام «خلف خان علی» در خانهٔ یکی از موبدان بزرگ به نام «موبد تیرانداز » نگهداری میشد و در سال ۱۳۱۳ پس از ساخته شدن این آتشکده به درون آن برده شد.ورود به این نیایشگاه همیشه برای نیایشکنندگان با آدابی همراه بودهاست. از جمله پاکیزگی زنان و مردان. مردان باید برای ورود با کلاه سفید و زنان با روسری سفید و لباس رنگ روشن و بدون کفش وارد شوند. آتش مقدس درون
بزرگی از جنس برنز است و شخصی به نام «هیربد» مسوول روشن نگهداشتن آن است. بازدیدکنندگان این آتشکده میتوانند این آتش همیشه فروزان را از پشت دیوار شیشهای ببینند.امیرجلال الدین چقماق شامی دردوره
، ازطرف به حکومت یزد منصوب گردید وباکمک همسرش دراین مکان میدان گاهی، ، مسجد و...، ازهمه مهمتر مسجدامیرچقماق (مسجدجامع نو) رابنا نهاد. مجموعه امیر چخماق که یکی از شاخص ترین مجموعههای تاریخی شهر یزد محسوب میشود تقریباً در وسط بافت قدیمی شهر واقع شده و یکی از نقاط پر رفت و آمد و مهم یزد محسوب میشود.فرهنگ، زبان و گویش مردم یزد
مردم یزد به زبان فارسی رایج با پارهای ویژگیهای گویشی سخن میگویند و بسیاری از واژهها و ترکیبات زیبای فارسی را در گویش خود حفظ کردهاند. در استان یزد برخی ویژگیهای گویشی میان شهرستانهای مختلف محسوس است. معتقدان به آیین زرتشتی در میان خود هنوز به زبان نیاکانشان سخن میگویند و بویژه مراسم مذهبی خود را با این زبان انجام میدهند. گویش یزدی بخشی از فارسی دری (فارسی خالص و اولیهٔ ایرانیان) است.
از دبیرستانهای قدیمی یزد میتوان به
، و اشاره کرد. استان یزد با بیش از ۵۲ درصد مصرف برق صنعتی یک استان صنعتی شناخته شدهاست که از نظر رتبه بندی کشوری نیز پنجمین استان صنعتی کشور شناخته میشود.مشخصترین وجهه شهر
خاص کویری آن است. ، و گنبدها مشخصترین جنبه ظاهری معماری شهر است. در این معماری از برای گرفتن جریان باد و خنککردن فضای ساختمان به کار میرفتهاست.بافت و ساخت معماری ویژهٔ منطقهٔ یزد از بارزترین نمونههای معماری خاص اقلیمهای گرم و خشک در جهان است. تناسب آن با نیازها و شرایط اقلیمی- فرهنگی مردم منطقه، گذشته از زیبایی خاص این معماری، از ویژگیهای آن است. در مرکز هر محله معمولاً حمام، بازارچه، آب انبار، مسجد، حسینیه، لرد، کارگاههای کوچک، جوی آب (برای دسترسی به قنات) قرار دارد که بسیاری از این امکانات هنوز پا برجا هستند.
خانههای قدیمی در جهت
ساخته شدهاند. با این جهت گیری فضاهای تابستانی و اتاقهای زمستانی به طرزی مفید پیرامون حیاط مرکزی قرار میگیرند.حیاط مرکزی اصلیترین فضای خانهٔ یزدی است. حوض آب در وسط حیاط قرار گرفتهاست و باغچهها دور تا دور آن با درختانی که نیاز کمی به آب دارند همچون
، اَنگور، اَنجیر و که علاوه بر سبزی خانه و تامین سایه و خنکی هوا از خشکی هوا نیز میکاهد. در مکتب معماری یزد(حرمت) و ( حجاب) یک اصل تلقی میشود. حریم خانواده از تجاوز سمعی و بصری به دور است. هیچ خانه اصیل یزدی را نمیتوان یافت که دید نامحرم به درون آن ممکن باشد. ، کریاس، دالان و دیوارهای بلند، نحوه آرایش و سازماندهی فضاهای گوناگون دورادور حیاط به گونهای است که مفهوم ( حجاب) را به کاملترین وجه نشان میدهد، به نحوی که ساکنان خانه به دور از چشم اغیار در آرامش، آسایش، امنیت و ایمنی زندگی میکنند. این شیوه طراحی، در عین حال، در تابستانهای گرم حداکثر سایه را در خانه فراهم میکند. اتخاذ روشهای ساختمانی مناسب، انتخاب مواد و مصالح سازگار با اقلیم، همچون نما سازی با ( سیم گل) و دم گیری گچی، زیبایی، آسایش، دوام و... به ارمغان میآورد. اتاق مهمانخانه در معماری مسکونی یزد سمبل احترام و بزرگداشت میهمان بودهاست. در خانوادههایی که از تمکن مالی برخوردار بودهاند و یا به اقتضای شغل صاحبخانه، حیاط ویژه و مستقلی برای میهمان در نظر میگرفتند، این حیاطهای اختصاصی به ( بیرونی) معروفند که در مقایسه با ( اندرونی) به معنای فضای کاملا خصوصی اهل خانه تفکیک و تمیزند. خانههای تجاری و روحانیون رده بالا به لحاظ ضرورتهای شغلی دارای بیرونی و اندرونی بودهاست. خانه ملک التجار، خانه شفیع پور ( میرزا شفیع)، خانه لاریها، خانه ایت الله صدوقی، خانه آسید هاشم آقا ( نجفی یزدی)، ( )از این نمونهاست. از جمله نمونههای بارز معماری قرنهای گذشته محلهٔ فهادان یا یوزداران است که در گویش محلی جنگل یا محل یوزاران نامیده میشود. منسوب به نیز در این گذر واقع شدهاست.اقلیتهای دینی نظیر
بیشتر در محله یهودیها در سمت جنوب ساکن هستند و دارند. نیز از جمله در محلّهٔ عیش آباد، محلّهٔ نعیم آباد، کوچهٔ بیوک، محلّه نرسی آباد، محلّهٔ اَهَرستان ساکن هستند.روستاهای شهرستان یزد
از مناطق روستایی یزد به روستاهای شمالی یزد در مسیر یزد اردکان همچون
و و وغیره اشاره نمود در طرف دیگر یزد بسمت جنوب به روستاهایی همچون و و ... اشاره نمود از روستاهای غربی یزد هم به روستای واز شرق به روستاهای منطقه ازجمله و و و و و و و و و اشاره نمود که بعضی از این روستاهها مانند یکی از مناطق مقدس میباشدیزد در یک نگاه
یزد نخستین شهر خشت خام و دومین شهر تاریخی (پس از
) در جهان است.[ ] یزد به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص و قرار گرفتن در مرکز ایران و نیز در میانه دشتهای وسیع کمتر در طول تاریخ مورد هجوم دشمنان ایران قرار گرفته و در نتیجه نسبت به سایر نقاط کشور خصوصیات ایرانی بیشتری در فرهنگ، گفتار و آداب و سنن یزدیها دیده میشود.یزدیها مردمی بسیار مهمان نواز وانسان دوست هستند.حضور پر آرامش بسیار از هم میهنان ونیز در یزد در طول تاریخ مصداق این گفتهاست.یزدیها سالهاست میزبانان خوبی برای آوارگان و بودند ومانند بسیاری شهرها طرد کردن انسانها را افتخار خود ندانسته و اجازه حیات دوباره را به پناه جویان مظلوم آن کشورها دادند. مردم یزد بسیار صرفه جو هستند با این وجود سطح عمومی زندگی در یزد بالای متوسط ارزیابی میشود. دانش آموزان یزدی ۱۸ سال پیاپی هست که رتبه نخست آمار قبولی در دانشگاههای کشور را به خود اختصاص دادهاند. یزد همچنین یکی از قطبهای پزشکی در کشور محسوب میشود و به نسبت جمعیت بیمارستانهای بسیار دارد و بیماران بسیاری از استانهای دیگر برای درمان راهی یزد میشوند. هر سال هزارن گردشگر خارجی از یزد بازدید میکنند اما با این وجود متاسفانه مسئولین تبلیغات خوبی برای گسترش صنعت گردشگری در یزد انجام نمیدهند. گذشته ازین استان یزد جزو استانهای ممتاز در زمینه اهدای خون است و از هر ۱۰۰ هزار نفر در استان یزد ۳۷ نفر اقدام به اهدای خون میکنند میانگین این تعداد در سطح کشور ۲۵ نفر از هر ۱۰۰ هزار نفر است.صنایع یزد
در یزد صنایع بزرگی همچون
، و و و و و و و جای گرفتهاست که با وجود این صنایع حدود ۵۳ درصد از مصرف برق در تعرفه صنعتی استفاده میشود. یا طلا سازی در یزد از مهمترین و مشهورترین صنایع یزد در سطح کشور است.معماری جدید یزد
ایجاد گذرگاه های جدید غیر هم سطح همچون میدانهای امام حسین(ع)، شهدای محراب، معلم، شهید باهنر و گذرگاه تازه تاسیس میدان مهدیه همچنین ایجاد مجموعه فروشگاهی جدید مثل آریا و تک در صفائیه یزد و مجتمع در حال افتتاح ستاره در میدان آزادی (باغ ملی )و مجتمع در حال ساخت بازار بزرگ شهر در منطقه صفائیه میتوان اشاره کرد ایجاد مجمتمع های مسکونی در مناطق مختلف از جمله صفائیه (مجتمع شقایق، هادی، فرهنگ و...)و ورودی جاده تفت به یزد
رهآورد
-
(
،
،
، کیک یزدی، لوزهای پنجگانه، حاجی بادام،
و نان برنجی و ...)
- پارچه
(
، زری، مخمل،، دارایی یا ایکات،
،
، روتختی،
و ...)
- روانداز و زمین پوش (
،
،
،
،
،
،
،
،
،
،
و ...)
-
(
،
،
و ...)
- سایر (انار، ، ، گیوه، سریشم، زیورآلات طلا و ...)
آب وهوا
دارای آب و هوای اقلیمی ـ گرم و خشک بیابانی است و نوسان دما در تابستان و زمستان و حتی در شب و روز بالا و متغیراست و این از ویژگیهای آب و هوایی منطقه به شمار میرود، از این نگاه میتوان گفت: یزد دارای دو فصل است فصل بلند گرما (از اسفند تا مهر) و فصل کوتاه سرما ( از آبان تا اواخر بهمن) .
![[تصویر: 06%5B1%5D.jpg]](http://bornanews.ir/EditorPics/New/9002/bashgah/06%5B1%5D.jpg)
![[تصویر: 15a2_d04a%5B1%5D.jpg]](http://bornanews.ir/EditorPics/New/9002/bashgah/15a2_d04a%5B1%5D.jpg)
![[تصویر: 20100718143153731_70%5B1%5D.jpg]](http://bornanews.ir/EditorPics/New/9002/bashgah/20100718143153731_70%5B1%5D.jpg)
![[تصویر: RTEmagicC_abarkooh3.jpg%5B1%5D.jpg]](http://bornanews.ir/EditorPics/New/9002/bashgah/RTEmagicC_abarkooh3.jpg%5B1%5D.jpg)
![[تصویر: 12369586352.jpg]](http://bornanews.ir/EditorPics/New/9002/bashgah/12369586352.jpg)
![[تصویر: PIC_0175.jpg]](http://www.anobanini.ir/pic/travel/yazd/taft/m/PIC_0175.jpg)
![[تصویر: 93524_372.jpg]](http://www.tabnak.ir/files/fa/news/1390/2/20/93524_372.jpg)
![[تصویر: news_moshir_1.jpg]](http://www.aryahotels.com/images/news_moshir_1.jpg)
![[تصویر: 11.jpg]](http://amordadnews.net/Uload/PG/0000/3749/02/0702020299/11.jpg)
![[تصویر: nastaran1(1).jpg]](http://www.ataland.com/Photos/HotelPhotos/nastaran1(1).jpg)
![[تصویر: DSC08764b.jpg]](http://www.ataland.com/Photos/HotelPhotos/DSC08764b.jpg)
![[تصویر: _DSC9015.jpg]](http://www.ataland.com/Photos/HotelPhotos/_DSC9015.jpg)
![[تصویر: _DSC8821b.jpg]](http://www.ataland.com/Photos/HotelPhotos/_DSC8821b.jpg)
![[تصویر: DSC_0028%20%201.jpg]](http://www.ataland.com/Photos/HotelPhotos/DSC_0028%20%201.jpg)