خوش آمدید , میهمان گرامی! ورود or ثبت نام

تغییر رنگ قالب



بستن
چند اشتباه تبدیل در وب سایت و راه حل رفع آنها
magbot magbot 0 15
طراحی یک صفحه محصول شگفت انگیز با پیوست های CSS پس زمینه
magbot magbot 0 18
ایده های درآمد منفعل و نمونه هایی برای طراحان
magbot magbot 0 20
ظاهر شما پس از جراحی پلک و جراحی افتادگی پلک چه تغییری خواهد کرد؟
jarahezibai jarahezibai 0 15
با اخر اسم من یه اسم بنویس(2)
گلایه roghayeh 479 27648
لطفا راهنمایی کنید آیا شقاق در کودکان خطرناک است؟
reyhanbd zareisara7474 1 315
کلاد لینوکس چیست و مزایای آن – بخش اول
pooyany97 pooyany97 0 22
کمک پیدا کردن آدرس مالک توسط شماره پلاک ماشین
messi 19 mohamad_rezab 28 32823
پیدا کردن مکان موبایل از ماهواره
aria Amin11001100 19 5984
۸۵ جوجه بلبل خرما در مرز شلمچه تلف شدند
nbtfd234 nbtfd234 0 29
دانستنی‌های جالب از حافظه
nbtfd234 nbtfd234 0 30
چگونه جلوی دزدی اینترنت و وای فای را بگیریم؟
nbtfd234 nbtfd234 0 27
چشم
ashna baran...ai 257 32498
مشاعره با ترانه خوانندگان 5
غزل baran...ai 462 35025
محاسبه رنگ هاله انسان !!
mdark ehdasgostar3 23 8098
تست روانشناسی سن ( بسیار نزدیک به حقیقت )
m.z ehdasgostar3 66 9187
سئو سایت :افزایش ترافیک چه اثری در سئو دارد
toniyo ehdasgostar3 7 1351
همین الان تو چه فکری هستی؟ (22)
گلایه roghayeh 478 12076
درباره ی زناشویی: هرچیزی که برای داشتن یک زندگی مشترک موفق باید بلد باشید
deltasina deltasina 0 32
چطور ازدواج موفق داشته باشیم؟ (جدید ترین تحقیقات روانشناسی دنیا)
deltasina deltasina 0 30
3 تا از بهترین و جدیدترین روش های چاق شدن پایین تنه (کاملا موثر)
deltasina deltasina 0 31
18 تا از بهترین روش های لاغری سریع شکم و پهلو با کمک طب سنتی
deltasina deltasina 0 29
این 6روش درمان کهیر و حساسیتهای پوستی بجای متدهای بی فایده خانگی
deltasina deltasina 0 39
9 تا از بهترین ماسک ها برای شفاف و روشن شدن پوست (تحقیقات جدید)
deltasina deltasina 0 29
گواهینامه ISO
tehcp tehcp 0 28
اگر در جراحی پلکو جراحی افتادگی پلک ، جراح پلاستیک با تجربه و متبحر انتخاب نکنیم چه ع
jarahezibai jarahezibai 0 32
گفتگوی آزاد
admin sina_north 2576 113812
قالب های رایگان و نقش آن در طراحی سایت
sitecode sitecode 0 40
الان داری چه آهنگی گوش میدی ؟
moonlover tree of life 491 87832
نمونه های خیره کننده طراحی رابط کاربری
magbot magbot 0 50
ایجاد بازتاب آینه ای با استفاده از CSS و Reflection.js
magbot magbot 0 48
پذیرش رویکرد طراحی
magbot magbot 0 53
لوکس ترین خرما
nbtfd234 nbtfd234 0 67
تایپک حاضر غایب آواکس.
user kianoosh 111 6554
تاکسی
دایی جان دایی جان 2 94
دوستان آواکسی هر وقت وارد سایت آواکس شدی یه جمله اینجا بنویس.
rapr tree of life 733 79913
عاشقانه ها...
daaviid kianoosh 231 24931
املاک تبریز
املاک تبریز املاک تبریز 0 89
ویرافرم
ویرافرم ویرافرم 0 68
چمن مصنوعی تزئینی
arg89 arg89 0 75

نماد ها
دسترسی سریع به تاپیکهای مهم
تبلیغات
مطالب منتخب
مطالب پربازدید
مطالب پربازدید
تحلیلی تاریخی بر غرب‌زدگی در اقتصاد ایرانزمان کنونی: Tuesday 18 June 2019, 08:52
کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان
نویسنده: roghayeh
آخرین ارسال: roghayeh
پاسخ: 1
بازدید: 83
 
امتیاز دهید:
  • 0 رأی - میانگین امیتازات : 0
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
تحلیلی تاریخی بر غرب‌زدگی در اقتصاد ایران
Saturday 18 May 2019, 14:02
ارسال: #1
تحلیلی تاریخی بر غرب‌زدگی در اقتصاد ایران
تحلیلی تاریخی بر غرب‌زدگی در اقتصاد ایران
نویسنده: دکتر حمیدرضا مقصودی

علی‌رغم وضوح در رخ‌دادهای سیاسی و فرهنگی در تاریخ معاصر و مطالعات مختلفی که توسط پژوهش‌گران حوزۀ فرهنگ و سیاست صورت گرفته است، تاریخ اقتصادی معاصر در هاله‌ای از ابهام است. رجوع به فهرست کتب منتشره در حوزۀ اقتصاد نیز نمی‌تواند در این زمینه کمک چندانی کند. تنها در ضمن کتاب‌هایی که در پی واقعه‌نگاری سیاسی‌اجتماعی در تاریخ معاصر بوده‌اند می‌توان ردپاهایی از تحولات اقتصادی را یافت.

برچیده شدن نگاه تاریخی از عرصۀ تحلیل‌های اقتصادی ذیل نگاه اقتصاد نئوکلاسیک موجب شده است که رابطۀ طولی وقایع اقتصادی منقطع شود. لذا به‌جای مشاهدۀ تأثیر و تأثرات وقایع اقتصادی، نهایتاً بریده‌هایی از رخ‌دادهای اقتصادی قابل مشاهده هستند. از سوی دیگر، انتزاع تحلیل‌های اقتصادی از تحلیل‌های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی، مباحث اقتصادی را به تأمل حول متغیرهایی کمی تبدیل می‌کند که به‌دلیل فاصله از ر‌خ‌دادهای تاریخی نتیجۀ محتوایی چندانی را به‌دنبال خود نمی‌آورد.

این فرایند در تحلیل وقایع اقتصادی ایران نیز وجود دارد. علی‌الخصوص این‌که در ایران، پرچم‌دار تحلیل تاریخی(البته به شکلی مبتذل)، افراد متعلق به جریان چپ‌گرای اقتصاد بوده‌اند و با تفوق نگاه متعارف اقتصادی بر مدیریت اقتصادی کشور، ضمن به حاشیه رفتن نگاه‌های چپ، تحلیل‌های تاریخی نیز به کنار رانده شد.

لذاست که علی‌رغم وضوح در رخ‌دادهای سیاسی و فرهنگی در تاریخ معاصر و مطالعات مختلفی که توسط پژوهش‌گران حوزۀ فرهنگ و سیاست صورت گرفته است، تاریخ اقتصادی معاصر در هاله‌ای از ابهام است. رجوع به فهرست کتب منتشره در حوزۀ اقتصاد نیز نمی‌تواند در این زمینه کمک چندانی کند. تنها در ضمن کتاب‌هایی که در پی واقعه‌نگاری سیاسی‌اجتماعی در تاریخ معاصر بوده‌اند می‌توان ردپاهایی از تحولات اقتصادی را یافت. مثال بارزی که در این زمینه وجود دارد و در یکی دو سال اخیر توانسته است خود را آشکار سازد، قحطی بزرگ دهۀ ۱۲۹۰ است که درواقع، رخ‌دادی اقتصادی است و ردپایی از آن در آثار منتشره توسط اقتصاددانان مشاهده نمی‌شود وتنها در معدود کتب تاریخی معاصر می‌توان رگه‌هایی از آن را یافت.

مقدمۀ فوق این را نمایان می‌سازد که از منظر روش‌شناختی، چرا رد پای جریان‌های مختلف فکری و فرهنگی و سیاسی در تطورات اقتصادی کشور بسیار مبهم است و در پی این اتفاق، اگر نفوذی تاریخی در نگرش‌ها، رفتارها و سیاست‌های اقتصادی نیز رخ دهد، نمی‌توان تبیین دقیقی از آن داشت. در این نوشتار برآنیم که ضمن به‌کارگیری نگرشی تاریخی، با مرور اندک داده‌های تاریخی که در اختیارمان است ردیابی مختصری از عرصه‌های نفوذ اقتصادی در تاریخ اقتصادی معاصر کشور داشته باشیم و نقش متأثرین از غرب را در آن روشن کنیم.

تشکیلات غرب زده در عرصۀ اقتصاد

متأثرین از غرب را می‌توان در چند لایه متصور شد. در سطح اول، افراد و جریان‌هایی قرار دارند که به نحوی مولود نظام سیاسی غرب هستند. این افراد دارای ارتباط مالی و تشکیلاتی با غرب هستند و مطابق با دستوراتی که از سوی نظامات مالی، ‌امنیتی و سیاسی غرب صادر می‌شود اقداماتی را انجام می‌دهند. در طول تاریخ معاصر و علی‌الخصوص در دوران حکومت پهلوی می‌توان جریان‌های متعددی را برشمرد که تحت تشکیلات سیاسی امنیتی غرب فعالیت می‌کردند در اقتصاد کشور نقش‌آفرینی ویژه‌ای داشتند. به‌عنوان مشتی نمونۀ خروار می‌توان به کانون زنان در زمان رضاشاه و تشکیلات اقتصادی بهائیت در زمان محمدرضا پهلوی،‌ اشاره کرد.

تغییر ذائقۀ مصرفی مردم به‌سوی کالاهای غربی از جمله فعالیت‌هایی بود که توسط سازمان‌های فوق سازمان‌دهی می‌شد. این تغییر ذائقه را می‌توان در کالاهای مصرفی مختلف دنبال کرد. از کالاهایی چون مواد غذایی، پوشاک، کالاهای زینتی و تجملی گرفته تا شهرسازی و ساخت‌وساز مسکن. «کانون زنان ایران» در اردیبهشت ۱۳۱۴ و با مدیریت علی‌اصغر حکمت، وزیر معارف وقت و با تأسیس بیش از پنجاه شعبه در سراسر کشور آغاز به‌کار کرد. هدف اولیه از ایجاد این کانون، آماده‌سازی زنان کشور برای ورود به عرصه‌های پیشرفت کشور عنوان شده است. آن‌چه در مراحل ابتدایی این آماده‌سازی به‌عنوان سیاست این کانون در نظر گرفته شد، حرکت فرهنگی و نرم درجهت تغییر پوشش بانوان کشور بود. این تغییر پوشش، ابتدائاً حرکتی فرهنگی و سیاسی بر علیه جریان مذهبی کشور به نظر می‌رسید اما آثار و پیامدهای اقتصادی فراوانی را به‌دنبال داشت. تغییر پوشش زنان و در کنار آن مردان در کشور، علاوه‌بر زدودن تنوعات فرهنگی میان اقوام مختلف کشور، راه را برای فروش عمدۀ البسۀ خارجی در کشور هموار ساخت. حضور پر شمار خیاطه‌های خارجی در آن سال‌ها در کشور به‌منظور این تغییر ذائقه به‌وضوح قابل مشاهده است. این روند تا جایی ادامه یافت که خیاطان مرد نیز اقدام به دوخت و دوز لباس برای زنان می‌کردند. مطابق با نظریۀ اقتصاد متعارف، صرفۀ مقیاس زمانی رخ می‌دهد که بتوان کالایی را در شمارگان بالا تولید و عرضه کرد. افزایش شمارگان در البسه تنها در صورتی رخ می‌داد که مردم دارای لباس‌های متحدالشکل می‌شدند. دراین‌صورت، اقدام برای واردارت کالا از کشورهای خارجی مقرون به صرفه می‌شد و منافع زیادی را برای کمپانی‌های تولید مد و تولید لباس خارجی به‌دنبال داشت. از جمله افرادی که در تغییر سبک پوشش زنان تاثیر بسزایی داشت و از حامیان کشف حجاب بود، وزیر قدرتمند دربار رضاشاه، عبدالحسین تیمور تاش بود که در جلسه کابینه در سال ۱۳۱۲ واردات کلاه‌های زنانه از خارج از کشور را قانونی کرد. پس از ۱۷ دی ۱۳۱۴، تبعیت از لباس‌های مد روز پیگیری شده و خانم‌ها پوشاک خود را از روی مجله‌های مزون‌های اروپایی که به‌صورت فصلی یا سالیانه بود، تهیه می‌کردند و از تغییرات رنگ و فرم لباس با خبر شده و از آنان پیروی می‌کردند. در پی این رخ داد، طبعاً صنایع نساجی سنتی ایرانی و همچنین مشاغل مختلف ناظر به پوشش و لباس با اختلال‌هایی مواجه شدند. موارد متعددی چون مورد فوق وجود دارند که در پی تغییرات فرهنگی، ایران را به بازار کالاهای مختلف اروپایی تبدیل کردند. رونق بازار مشروبات الکلی خارجی و همچنین رونق بازار کالاهای تجملی و لوکس را می‌توان از دیگر پیامدهای اقتصادی دانست که در نتیجۀ تغییر ذائقۀ فرهنگی مردم به وجود آمدند. «سازمان زنان ایران» نیز که در سال ۱۳۴۵ و با مدیریت فرح تأسیس شد، کارکردی مشابه کانون زنان ایران داشت.

تشکیلات بهائیت نیز در زمان محمدرضاشاه پهلوی، نقش عمده‌ای در مناسبات اقتصادی کشور ایفا کردند. دکتر عبدالکریم ایادی فرزند ایادی امرالله از نزدیکان عباس افندی بود. وی که با نفوذ در دربار محمدرضا، برای سال‌ها به‌عنوان یکی از معتمدین وی به‌شمار می‌آمد، با در دست گرفتن انحصار واردات دارو منافع سرشاری را برای بهائیت ایجاد کرده بود. همچنین اسناد مختلفی دال بر تعلق امیرعباس هویدا به فرقۀ بهاییت وجود دارد. دریكی از گزارش های ساواك اشاره شده است: «... آقای امیر عباس هویدا به پشتیبانی بیت العدل اعظم مدت سیزده سال بر ایران حكومت كرد و جامعه بهائیت به پیشرفت های قابل توجهی رسید و افراد متنفذ بهایی پست‌های مهمی را در ایران اشغال كردند و پول‌های مملكت را به خارج فرستادند».

تأثیرگذاری فکری و علمی در عرصۀ اقتصاد

اما ماجرای نفوذ اقتصادی منحصر به جریان‌ها و افرادی نیست که به‌طور مستقیم با تشکیلات سیاسی، اقتصادی و امنیتی غرب در ارتباط هستند. این نفوذ در سطوح دیگری نیز رخ می‌دهد. از جمله می‌توان به نفوذ فکری و علمی اشاره کرد. این جریان با ایجاد مؤسسات و فضاهای آموزشی و پژوهشی که متصدی برنامه‌ریزی اقتصادی در کشور بودند تلاش کرد متخصصین کشور را با ادبیاتی آشنا کند که در این ادبیات، مفاهیمی متفاوت و التقاطی از پیشرفت، ثروت، رشد اقتصادی، رفاه و به‌طور کلی «ترقی» ارائه می‌شد. تشکیل «هیأت عالی برنامه» در اواسط دهۀ ۱۳۲۰ و تنظیم برنامه‌های توسعۀ ملی از این دهه از جملۀ این برنامه‌ها هستند که بعدها و در سال ۱۳۲۷ با تشکیل سازمان برنامه‌و بودجه به‌صورتی متشکل‌تر دنبال شد. استفاده مکرر از مستشاران اقتصادی آمریکایی، آلمانی و انگلیسی در دوران رضا و محمدرضا پهلوی، چه در قالب هیأت عالی برنامه و چه از طریق «سازمان برنامه و بودجه» نیز از دیگر شواهد این جریان است[1]. آغاز تدریس کتب اقتصادی مکتب کینزی و نئوکلاسیک به‌دنبال شکل‌گیری دانشکده‌های اقتصاد در دانشگاه‌های مختلف تهران در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰، راه را برای تربیت اذهان اقتصادی دانشجویان کشور متناسب با آموزه‌های این مکاتب فراهم‌تر ساخت و گسیل داشتن تعداد زیادی از دانشجویان به دانشگاه‌های اروپایی و امریکایی برای دریافت معارف این مکاتب، بر گسترۀ مخاطبین علمی و فکری تفکرات مکتبی اروپا و آمریکا افزود؛ با این توجه که این افراد پس از بازگشت، در کنار تدریس در دانشگاه‌ها، وظیفۀ ادارۀ امور مالیۀ کشور را برعهده داشتند و تا به امروز نیز شاهد تأثیر این افراد بر نگرش اقتصادی مردم، نهادها و مسئولین بوده‌ایم.

آن‌چه امروز در اقتصاد کشور شاهد آن هستیم، چه در حوزۀ کنش‌های اقتصادی سیاستگذاران و چه در حوزۀ فرهنگ زندگی اقتصادی مردم، ملغمه‌ای از تأثیر و تأثرات تعالیم دینی است که در طول دوران مختلف تاریخی، دستخوش تغییرات و تحولات مختلفی از جانب حکومت‌های طاغوتی و فرهنگ‌های مهاجم شده است. آن‌چه امروز شاهد آن هستیم نه کاملاً منطبق بر تعالیم الهی است و نه کاملاً منطبق بر تعالیم غیرالهی تمدن غرب؛ این جدال تمدنی در طول تاریخ در عرصۀ اقتصاد وجود داشته است و به گواه واقعیت‌های تاریخی، در دوران معاصر دوچندان شده است. پس از انقلاب اسلامی نیز همواره شاهد این جدال بوده‌ایم؛ در سویی مردم و رهبران دینی قرار دارند که همگام با تعالیم اسلامی در پی ایجاد شیوه‌ای از زندگی هستند که از تراث اسلامی به امانت گرفته‌اند، در سویی نیز شیوۀ زندگی غرب‌گرایانه که تعریفی متفاوت از رفاه و ثروت و زندگی را معرفی می‌کند. دولت‌های پس از انقلاب اسلامی نیز با حفظ رویکرد کلی اسلامی به مقتضای زمان و به مقتضای اعتقادات مسئولین، گرایشاتی به هرکدام از این دیدگاه پیدا کرده‌اند و در پی آن تأثیراتی را در شیوه‌های سیاست‌گذاری نمایان ساخته‌اند.


[1] از این جمله می‌توان به میلسپوی آمریکایی و لیندنبلات آلمانی اشاره کرد که در دوران رضاشاه وظیفۀ ادارۀ بخش عظیمی از امور مالیۀ کشور را به‌دنبال داشتند.
نقل قول


موضوع های مرتبط با این موضوع...
موضوع: نویسنده پاسخ: بازدید: آخرین ارسال
  کنکاشی در اقتصاد مقاومتی roghayeh 0 62 Saturday 18 May 2019 13:59
آخرین ارسال: roghayeh
  اقتصاد مقاومتی در خودرو یعنی چه؟ شقایق 0 531 Tuesday 29 March 2016 13:54
آخرین ارسال: شقایق
  اقتصاد دنیا در هفته ای که گذشت sana 0 503 Thursday 14 May 2015 13:34
آخرین ارسال: sana
  سخنرانی وزیر اقتصاد در آمریکا minoo 0 390 Saturday 11 October 2014 20:00
آخرین ارسال: minoo
  چرا نفت در اقتصاد ایران طلای سیاه نیست؟ saye 0 400 Wednesday 07 May 2014 08:05
آخرین ارسال: saye

پرش به انجمن:



زمان کنونی: Tuesday 18 June 2019, 08:52